Çeviriler, Umut Yazıları

Umut Çeviri | #Insorgiamo: İklim için bir fabrika işgali – Lukas Ferrari, Julia Kaiser

Bir iklim grevi düşünün ki 40,000 sanayi işçisi, iklim aktivisti, pasifist ve diğer politik olarak aktif olmayan insanlar bir araya gelsin. Konuşmalarında bir otomotiv yan sanayi fabrikasının kapatılmasını kınıyorlar. Hepsi de ihtiyaç duyulan şeyin işten çıkarmalar yerine üretimde bir dönüşüm olduğu konusunda hemfikir. Gösterinin hemen önündeki blok, etkilenen fabrikanın işçilerinden oluşurken, onların arkasında militan iklim aktivistleri ve spontane göstericilerden oluşan kitleler yer alıyor.

Fabrikanın işçileri bilim insanlarıyla güçlerini birleştirerek birlikte bir dönüşüm planı geliştirir ve becerilerine ve çevre bilimlerindeki en son araştırmalara dayanarak hidrojenle çalışan otobüsler için bileşenler üretme vizyonu ortaya çıkar. Giderek daha fazla insan aynı fikirde: kâr yerine insanı merkeze alan bir üretime ihtiyacımız var!

Ekososyalist bir manifestoda hiç de yersiz olmayacak bu vizyon İtalya’nın Toskana bölgesinde gerçeğe dönüştü. Otomotiv tedarikçisi GKN Driveline’ın 422 çalışanı ve yaklaşık 80 taşeron işçisi, 9 Temmuz 2021’de gelecek Pazartesi işe gelmelerine gerek olmadığını bildiren bir e-posta aldıktan sonra, Floransa’nın eteklerindeki Campi Bisenzio’daki fabrikalarını işgal ettiler.

İşgalin stratejik merkezi ve etrafında gelişen seferberlik dalgası, resmi sendika yapılarından özerk ancak onlarla yakın bir şekilde faaliyet gösteren Collettivo di Fabbrica GKN olarak tanındı. İtalyan metal işçileri sendikası Federazione Impiegati OperaiMetallurgici (FIOM) bünyesinde örgütlü işçi konseyleri de dahil olmak üzere 500’den fazla işçinin çoğunluğu, çalışma saatleri dışında toplanan kolektifin bir parçası olarak tanımlanmaktadır.

GKN, dünya çapında 50’den fazla üretim tesisine sahip bir otomotiv tedarikçisidir. Campi Bisenzio’daki tesis, 2021 yazında üretimin durdurulmasına kadar ağırlıklı olarak Fiat (Ducato), Maserati ve Ferrari için aks milleri üretti. Tesis son yıllarda birçok kez sahip değiştirdi. Bir zamanlar Fiat’ın mülkiyetinde olan tesis, 1994 yılında GKN şirketi tarafından satın alındı ve bu şirket de 2018 yılında İngiliz yatırım fonu Melrose Industriestarafından 8 milyar pound karşılığında satın alındı. Sadece üç yıl sonra yönetim, İtalyan hükümetinin pandemi sırasında uyguladığı işten çıkarma yasağını kaldırmasından günler sonra Campi Bisenzio’daki fabrikanın kapatıldığını ve tüm çalışanlarının işten çıkarıldığını duyurdu.

Bu kararın nedeni hiçbir şekilde şirketin içinde bulunduğu bir kriz değildi. Kapanmadan hemen önce, yüksek değerli robotlara önemli bir yatırım yapılmıştı ve bu yatırımlar, bu satırların yazıldığı sırada hala işgal altındaki fabrikada ambalajlı olarak duruyordu. Kapatma aslında daha geniş kapsamlı “şirketlerin finansallaştırılması sürecinin ve hissedar kapitalizminin spekülatif ilkelerinin” bir parçasıydı: fabrika, değer zincirlerinin kar odaklı yeniden yapılandırılmasının bir parçası olarak feda edildi ve üretimi yurtdışına taşındı. Melrose Industries’in “Satın Al, İyileştir, Sat” sloganı, birincil amaçları konusunda hiçbir şüpheye yer bırakmamaktadır. Dahası, kapanmanın Lorenzo Cini’nin ifadesiyle “İtalyan otomotiv sektörünün tasfiyesine yönelik genel eğilimin bir parçası” olduğu anlaşılmaktadır.

Daha kapatmanın yapıldığı gün, bazı işçiler fabrikayı işgal ederek kalıcı bir montaj kurmuş, sonraki birkaç gün içinde ise personelin çoğu işgale katılmıştır. Bu şekilde kolektif, yönetimin binayı boşaltmasını ve içinde depolanan makineleri ve aks millerini alıp gitmesini engellemeyi amaçladı.

Kolektif ayrıca fabrikanın kapılarını destekçilere ve süreçle ilgilenen kişilere açmaya ve kendi işten çıkarılmalarına ve bunu takip eden işten çıkarılmalara karşı çıkmak için sistematik siyasi baskı uygulamaya karar verdi. Geçiş süreçleri için devletin Ocak 2022’de ödemeye başladığı kısa vadeli tazminat programlarına benzer bir kazanç garantisi teklif edildi.

O tarihten bu yana fabrika kolektifi, Kalkınma Bakanlığı, Toscana Bölgesi hükümeti, Floransa belediye meclisi ve fabrikanın yeni sahibi Francesco Borgomeo arasında aylık kriz görüşmeleri yapıldı. Borgomeo fabrikayı 23 Aralık 2021’de satın aldı ve takip eden altı ay içinde fabrika için yeni bir üretim planı geliştirme sözü verdi. Ancak kolektif, üyeleri Borgomeo’nunşirketin devam eden tasfiye sürecinde bir yardakçıdan başka bir şey olmadığını düşündüğü için mücadelesini tüm bölgeye yaymaya başladı.

İşgalden on gün sonra FIOM, Floransa ilinde dört saatlik bir metal endüstrisi grevi çağrısında bulundu. Lojistik sektöründe (Text-Sprint, FedEx) ve tekstil sektöründe (Prato) grevde olan isçiler, sosyal merkezler, ekolojik çiftçi dernekleri ve binlerce öfkeli vatandaş işgalle dayanışma içinde olduklarını ifade ettiler.

Floransa’nın faşizmden kurtuluşunun kutlandığı gün olan 11 Ağustos’ta gerçekleşen ve gösterilerin sloganı olan “Insorgiamocon i lavoratori GKN” (GKN isçileriyle birlikte ayağakalkıyoruz) gibi bir dizi büyük gösteri, aslında Nazizme karşıFloransalıların direnişine bir göndermedir.

Fridays For Future (FFF) İtalya 30 Ekim’de Roma’daki G20 zirvesi sırasında bir protesto çağrısı yaptığında, Collettivo sadece çağrıya yanıt vermekle kalmadı, ayni zamanda güçlü bir şekildegeldi ve çok çeşitli ve renkli bir gösterinin tüm blogunu oluşturdu. Bu, gençlik iklim eylem hareketi ile fabrika kolektifi arasındaki ilk ortak eylemdi ve sonraki yil ekoloji ve emek mücadeleleri giderek daha fazla iç içe geçti.

Peki bir fabrikanın kapatılması nasıl oldu da bütün bir bölgenin harekete geçmesine yol açtı? Bu örnekte, “iş ve çevre ikilemi” olarak adlandırılan, işyerlerinin korunması ile ekolojik dönüşüm arasındaki çelişkinin üstesinden gelmeyi mümkün kılan şey neydi?

Toskana’da bir buçuk yıldır devam eden çevreci sınıf mücadelesi gökten zembille inmedi. Bu mücadelenin kökenleri, öncelikle sendikaların işyerindeki sürekli çabalarında ve Collettivo’nunfabrikanın kapatılmasından önce ve sonra yorulmak bilmeden ittifak arayışında yatmaktadır. Bu durum, fabrika kolektifinin mücadelelerini yaymak için İtalya’nın dört bir yanındaki işyerlerini, sosyal merkezleri ve çevre örgütlerini ziyaret ettiği Insorgiamo Turu sırasında en belirgin şekilde ortaya çıkmıştır. Diğer bir neden ise kolektif ve Fridays For Future’un iklim aktivistleri tarafından sosyal ve ekolojik taleplerin ortaklaşa yaratılması, ortak zemin arayan ve bulan bir tutumun sürdürülmesidir.

Bir Silah Olarak Sendikalar

Eğer ekolojik bir sınıf mücadelesi inşa etmek için bir Collettivodi Fabbrica reçetesi olsaydı, işçilere göre anahtar bileşen maksimum sendikal katılım olurdu. Kolektif, 2007 yılında çalışanlar ve FIOM arasında yaşanan yoğun bir anlaşmazlığın başlattığı on yıllık bir sürecin sonucudur. Şirket yönetimi vardiya sisteminde bir reform planlamıştı ve FIOM çalışma konseyi o dönemde bunu itirazsız kabul etmişti.

Ek bir faktör de tesisin 2018 yılında Melrose Industriestarafından satın alınmasıydı: Temmuz 2021’de iş konseyi üyesi Dario Salvetti, “Yeni yönetim endüstriyel operasyonların kalitesini ve iş sağlığı ve güvenliğini önemsemiyor gibi göründüğünden, kendi alternatif güç yapılarımızı kurmak zorunda kaldık” dedi.

Kendi sendikalarıyla yaşadıkları hayal kırıklığının ve yeni yönetimin ilgisizliğinin bir sonucu olarak, sendikal çalışmalarda daha aktif olan fabrika çalışanlarının çoğu katılımcı bir sendika modeli geliştirmeye başladı. Bu, 2018 yılında işçi konseylerini, sendika aktivistlerini, örgütsüz işçileri ve dışarıdan destekçileri bir araya getiren, örgütsel olarak açık ve hiyerarşik olmayan bir yapı olan Collettivo di Fabbrica’nın kurulmasıyla meyvesini verdi. Ayrıca, işyeri temsilcileri (delegati di raccordo, kelimenin tam anlamıyla “irtibat delegeleri”) de fabrika kolektifinde yer almaktadır.

Bu işyeri temsilcileri Melrose Industries tarafından devralındıktan kısa bir süre sonra uygulamaya konmuştur. Başlangıçta, yönetim her bölgeye iş sözleşmeleri veya tatillerle ilgili sorular için irtibat kişisi olması beklenen ekip liderleri getirmeyi planlamıştı. Ancak, işçi konseyi ekip liderlerinin getirilmesini reddetti, çünkü deneyimler genellikle bu tür uygulamaların sendikanın işyerindeki varlığını zayıflattığını gösteriyordu. Uzun süren müzakerelerin ardından, işyeri temsilcilerinin getirilmesi konusunda anlaşmaya varıldı.

Kolektifin bakış açısından, işyerinde sendikal gücün oluşturulmasında merkezi bir rol oynarlar ve işçi konseyi ile işçilerin geri kalanı arasında bir irtibat görevi görürler. Her yıl işçi meclisi tarafından seçilirler, böylece her işçi sendika üyesi olmak zorunda kalmadan sendika yapılarını içeriden öğrenme fırsatına sahip olur. Sendika temsilcileri işten muaf olmadıkları ve firmanın çalışanı olarak kaldıkları için (ayda sadece üç saat çalışmaları için ayrılmıştır) çalışma günlerini iş arkadaşları arasında geçirirler ve böylece kolektifin tüm alanlarından deneyimler ve sorunlar edinebilirler.

İşçilere göre, işyeri temsilcilerinin devreye girmesi sendikal çalışmanın yaygın bir şekilde demokratikleşmesine yol açmıştır, çünkü her bir alana ilişkin farkındalık her vardiyadan sonra, kısmen de hafta sonu toplantıları sırasında bir araya gelebilmiş ve işçi konseylerinin kararlarının temelini oluşturmuştur. Fabrika kolektifinin son yıllardaki çalışmaları sendikal katılımın yeniden canlanmasına yol açmıştır. İşgalin ilk haftalarında FIOM’a üye olanların sayısı 200’den 300’e çıktı. Bu yapı, fabrikanın kapatılmasına neredeyse tüm işçilerin öncülük ettiği bir işgalle hemen tepki verilmesini mümkün kılmıştır.

Fabrika kolektifinin işleyişi, 1960’ların sonlarında ve 1970’ler boyunca Fiat fabrikalarında en belirgin olan İtalyan sınıf mücadelesi geleneğinin bir devamı olarak anlaşılmalıdır. Bu süre zarfında işçiler, Collettivo di Fabbrica’nın kendisini dayandıracağı demokratik ve geniş destekli konsey yapılarını zaten geliştiriyorlardı.

Sınıf mücadelesinin fabrika kapılarında bitmediği ve diğer işçiler ve inisiyatiflerle dayanışma yoluyla genişletilmesi gerektiği düşüncesi, o dönemde yaşanan çalkantılı anlaşmazlıklara dayanmaktadır. Bu anlamda, Ağustos 2021’de ortak perspektifleri tartışmak üzere dönemin en büyük gençlik örgütü olan Fridays For Future’a yaklaşmak Collettivo için bariz bir seçimdi.

Birçok endüstriyel işgücünün çevre hareketine ilişkin şüpheci tutumunun aksine, kolektif planlanan işten çıkarmalar öncesinde çevre konusunu zaten gündeme getirmişti. Onlar için uzun zamandır “aks milleri, yani lüks otomobillerde ve ticari araçlarda kullanılan bir ürün üretmeleri, dolayısıyla savunamayacakları bir kalkınma modelinin bir parçasını oluşturmaları bir çelişkiydi”. Bir yandan işlerini ve maaşlarını korumak isterken, diğer yandan çocuklarına yaşanabilir bir gezegen bırakmak istemeleri arasında bir ikilemle karşı karşıya kalmışlardır.

Fridays For Future temsilcileriyle yapılan görüşmeler sonunda ortak bir iklim grevine karar verildi. 26 Mart 2022’de FridaysFor Future İtalya, fabrika kolektifi ile birlikte protesto etmek için Floransa sokaklarına çıktı. İklim aktivistleri şu açıklamayı yaptı: “Ekolojik dönüşüm bahanesiyle daha fazla işten çıkarma ve dış kaynak kullanımını desteklemeyeceğiz. İşçilerin ve kaynakların sömürülmesi karşısında sessiz kalmayacağız. Çok fazla ve sürdürülemez bir hızda üretiyoruz; işçiler ve çevre üzerindeki yükü hafifletmek için yeni ve ciddi bir plana ihtiyacımız var”.

Bu işbirliği, FFF’de zaten mevcut olan ekolojik geçiş ve sınıf mücadelesini birbirine bağlama ihtiyacının tekrarlanan iddialarının yaygın bir uygulama haline gelmesi anlamına geliyordu. Roma’daki iklim aktivistlerinin açıklamalarına göre, o andan itibaren GKN işçileri FFF protestolarına katılmaya başladı ve bu da Fridays For Future’a işçiler ve çalışanlar arasında daha fazla meşruiyet kazandırdı. Aynı zamanda, iklim aktivistleri giderek artan bir şekilde emek konularını ve stratejilerini ele almaya başladılar: “Aşağıdan üretim meselesi – neyin nasıl üretileceğine kimin karar verdiği – artık boş bir kabuk değil, çok özel bir şey!”.

Fabrika kolektifi 2022 yazında Fridays For Future Yaz Kampını da ziyaret etti. İklim aktivistlerine göre bu, etkinliğe belli bir ölçüde proleter kültür getirmiş olsa da, küçülme konusunu çevreleyen büyük bir tartışma olduğu için gerilimden tamamen yoksun değildi.

Bu arada, neredeyse tüm tartışmalar, tam ücret karşılığında çalışma saatlerinin azaltılması yönündeki ortak taleple sonuçlandı. Ayrıca Kamp sırasında bir sonraki Insorgiamo Turu için ortak bir plan üzerinde de anlaşmaya varıldı; bu planın amacı, gelecek yıl diğer şirketlerden sanayi işçileriyle yapılacak toplantıların sadece kapanma tehdidine karşı savunma stratejileri etrafında değil, aynı zamanda ekolojik alternatifler – yani mobilite geçişi için bir üretim değişimi – etrafında dönmesidir.

Bir Lucas Planı 2.0 mı?

Fridays For Future Rome sözcüsü, GKN fabrikası etrafındaki mücadelelerin sosyal ve çevresel mücadeleler arasındaki artan birleşmenin bir sembolü haline gelebileceği ve istihdamın korunması ile ekolojik geçiş arasındaki sahte çelişkinin çözümüne katkıda bulunabileceği umudunu dile getirdi:

“Ekolojik hareket genellikle istihdamı azaltmak istemekle suçlanır, ancak GKN deneyimi iş ve çevrenin bu sözde yan yana gelişinin aslında kaderci olduğunu göstermektedir. Mekanik bir dönüşümü tetiklememiz gerekiyor – makinelerin ekolojik bir bakış açısıyla yeniden tasarlanması gerekiyor. Bu nedenle GKN, Pisa Üniversitesi’nden araştırmacılarla yoğun bir şekilde çalışıyor. Kolektif, buranın tüm İtalya için bir model teşkil eden bir laboratuvar olmasını istiyor.”

Gerçekten de Campi Bisenzio’daki GKN fabrikasının yeniden dönüştürülmesi fikri şimdiden ivme kazanıyor ve 1970’lerde silah üreticisi Lucas Aerospace’in kapatılmasını anımsatıyor. O örnekte, çalışanlar “Lucas Planı” olarak bilinen plan çerçevesinde üretimin kaydırılması için son derece ayrıntılı kendi önerilerini geliştirmişlerdi. Benzer şekilde GKN işgücü de İtalyan devletini ve yeni fabrika sahibini sosyal açıdan faydalı koşullar altında üretime devam etmeye zorlamak istiyor.

Collettivo, işgalden sonra fabrikanın kapılarını ilgili tüm taraflara açtığında, gelenlerin bir kısmı mühendis ve ekonomistti. Dayanışmayı eyleme dönüştürme konusundaki bireysel isteklilik, Economisti solidali ve Ingenieri solidali(“Dayanışma İçindeki Ekonomistler” ve “Dayanışma İçindeki Mühendisler”) çalışma gruplarının kurulmasına yol açtı. İşçilerin fikirlerine dayanarak Campi Bisenzio’da alternatif üretim için bir plan yazmaya başladılar. Bilim adamları ve işçiler arasındaki tartışmalar, GKN işçilerine çeşitli senaryolar sunan çok sağlam bir planla sonuçlandı. Planın ortak başlangıç noktası, işçilerin araştırmacılara ilettiği bir fikir olan mobilitenin dönüşümüne geçiş için bir laboratuvar olarak fabrikadır.

Plan, Campo Bisenzio’da üretimin kaydırılmasına ilişkin olasılıkları 55 sayfada detaylandırıyor. İki seçenek öneriyor: Birinde tesis aks mili üretmeye devam edebilir, ancak sadece otobüsler ve trenler için. Diğerinde ise yeşil hidrojen üretimi için elektrolizörler üretebilir.

Plan, 7 Temmuz 2022 tarihinde Pisa Üniversitesi’nde fabrika kolektifi, girişimle dayanışma içinde hareket eden araştırmacılar, Fridays For Future ve sorumlu sendika sekreteri tarafından sunuldu. Mobiliteye geçiş için bu üretim vizyonu halen mevcut protestolarda ortak taleplerin merkezi noktasını oluşturmaktadır. Şu ana kadar ne İtalyan hükümeti ne de yeni sahibi, üretimde bir değişimi çevreleyen hususlara ilgi gösterdi. Başlangıçta verdikleri sözlerin aksine, yeni sahip hala kendi planını sunmadı.

Yorgunluğa ve önemli ölçüde düşük kazanç garantisinin neden olduğu ekonomik baskıya rağmen, tesis etrafındaki mücadele hiçbir şekilde sona ermedi. Eylül 2022’de kolektif, Floransa’daki Fridays For Future iklim grevine katıldı. Ekim 2022’de Napoli’den bir işsizlik eylem grubunu ağırladı ve orada büyük ölçekli bir gösteri planladı. Ayrıca kolektif, bölgedeki ekolojik çiftçi derneklerini ziyaret etmiş ve Toskana’dan ve Toskana için sürdürülebilir gıda üretimini tartışmıştır.

Eğer devlet ya da Francesco Borgomeo Campi Bisenzio’dakiüretimi yeniden başlatmak istediklerine dair işaretler vermemeye devam ederse, işçiler bunu bir kooperatif altında kendileri yapma seçeneğini değerlendiriyor ve geçici olarak bölgedeki diğer çalışanlara çocuk bakımı ve kantin gibi hizmetler sunuyorlar. Ancak, üretimde genel bir değişim fikrinden de vazgeçmiyorlar. Bu düşünceyle, kapanma tehdidi altındaki diğer fabrikalarla temas kurmaya çalışıyorlar; bu fabrikalarla birlikte, aks mili gibi tek bir bileşen yerine komple sürdürülebilir bir ürün üretmek mümkün olabilir.

Bununla birlikte, mücadele devam ediyor: kolektif, sürdürülebilir bir endüstriyel dönüşüm için verdikleri mücadelede şimdiye kadar endüstri işçilerini, iklim aktivistlerini, bilim insanlarını, çiftçileri ve işsizleri bölen çizgileri aşmayı başardı.

*Rosa Luxemburg Vakfı’nın internet sayfasından alınmıştır: https://www.rosalux.de/en/news/id/49804

*Haber görseli| Insorgiamo işgalini destekleyenler Napoli’de yürüyüş yapıyor, 5 Kasım 2022.

*Fotoğraf: IMAGO/Zuma Press/Cesare Abbate

Paylaşın